Bonaparte_euskalki_mapa.jpgEuskal dialektoligiaren benetako lehen aitzindaria XVIII. mendeko Manuel Larramendiapologista izan zen.

Hala ere XIX. mendekoa da urte askoan euskal dialektologiaren zutabe nagusi izan den pertsona:Luis Luziano Bonaparteprintzea (1813- 1891). Hark egineko sailkapena zortzi euskalki mintzatu erakuste ditu (25 azpieuskalki): lau iparraldekoak: Lapurtera, Ekialdeko behe nafarrena, Mendebaldeko behe nafarrera, eta Zuberera. Hegoaldean beste lau: Bizkaiera, Gipuzkera, Iparraldeko goi nafarrera eta hegoko goi nafarrera.

resureccion_m_azkue.jpg

XIX. mendean, Resureccion Maria Azkue(1864 - 1951) leikeitiar eskaltzainburu idazleak beste sailkapen bat egin zuen. Hark zazpi euskalki mintzatu ipatzen zituen. Iparraldean, hiru: lapurtera, behe nafarrera eta zuberera. Hegoaldean, lau: Bizkaiera, gipuzkera, goi nafarrera eta erronkariera.


Kodo Mitxelenak gutxitan aipatu izan den beste euskalkMitxelena-5.jpgi bat erreibindikatzen zuen: hegoaldekoa, aspaldi galdua bide zen euskalkia bera erta Arabako eta Nafarroako lurraldeetan hitz egiten zena.2004an aurkitutako Joan Perez Lazarragaren eskuizbribuat arrazoi eman dio mitxelenari.



1968az geroztik dugun euskara batua dela eta, eusklakien arteko aldeak gutxitu egin dira. Gaur egun euskara ez dago Bonaparteren garaian bezain zatitua. Koldo Zuazo irakasle eibartarra da azken urteotan euskal dialektologian nabarmendu den ikerlaria. Sei eukalki ( 14 azpieuskalki) daudela dio:mendebaldekoa, ekialdekoa, nafar lapurtarra, zuberotarra, nafarra eta ekialdeko nafarrera.